අටමඟුල් මඟ – සමබර මාර්ගය (මජ්ඎිම පටිපදා)
බුදුදහමේ මූලික ඉගැන්වීම් අතර අතිශයින් වැදගත් ස්ථානයක් හිමිකර ගන්නා අටමඟුල් මඟ, හෙවත් මජ්ඎිම පටිපදා (සමබර මාර්ගය) යනු දුකින් මිදීමේ මාවතයි. එය අන්තවාදී ක්රියාවන්ගෙන් වැළකී, සමබරතාවය, විචාරශීලී බව සහ යහපත් චර්යාවන්ගෙන් යුත් ජීවිතයක් ගත කිරීමට මඟ පෙන්වයි. මෙම ලිපියෙන් අපි අටමඟුල් මඟෙහි අර්ථය, එහි අංග නවය, ත්රෛශික්ෂාව සමඟ ඊට ඇති සම්බන්ධතාවය සහ එදිනෙදා ජීවිතයේදී එය ප්රායෝගිකව යොදා ගන්නා ආකාරය පිළිබඳව ගැඹුරින් සාකච්ඡා කරමු.
1. අටමඟුල් මඟ සහ සමබර මාර්ගයෙහි අර්ථය
අටමඟුල් මඟ යනු සංස්කෘත භාෂාවෙන් 'අෂ්ටාංගික මාර්ග' යනුවෙන් හඳුන්වන අතර, එය 'අට' (අට), 'අංග' (සාමායික) සහ 'මාර්ග' (මාර්ගය) යන වචනවලින් සෑදී ඇත. 'මජ්ඎිම පටිපදා' යනු පාලි භාෂාවෙන් වන අතර, 'මජ්ඎිම' යනු 'මැද', 'මධ්යස්ථ' හෝ 'සමබර' යන්නත්, 'පටිපදා' යනු 'මාර්ගය' හෝ 'ක්රමය' යන්නත් අදහස් වේ. එබැවින්, අටමඟුල් මඟ යනු දුකින් මිදීමට සහ නිරුත්තර නිවනට ළඟා වීමට අනුගමනය කළ යුතු අට වැදෑරුම් මාර්ගයයි. මෙම මාර්ගය, අධික කාමාතුරතාවය (කේන්ද්රීය ආශාව) සහ දරුණු දුෂ්කරතාවන් (දරුණු දුෂ්කරතාවන්) යන අන්ත දෙකෙන් වැළකී, සමබර, මධ්යස්ථ මාවතකි. මෙම මාර්ගය අනුගමනය කිරීමෙන් පුද්ගලයෙකුට සංසාර චක්රයෙන් මිදී නිවන සාක්ෂාත් කරගත හැකිය.
2. සම්මා දිට්ඨි – යහපත් දැකීම
සම්මා දිට්ඨි යනු හරි දැකීමයි. එය ලෝකය, ධර්මය සහ තමන්ගේ පැවැත්ම පිළිබඳ නිවැරදි අවබෝධයක් ලබා ගැනීමයි. මෙයින් අදහස් කරන්නේ සතර සත්යය (දුක්ඛ, දුක්ඛ සමුදය, දුක්ඛ නිරෝධ, දුක්ඛ නිරෝධ ගාමිණී පටිපදා) අවබෝධ කර ගැනීම, කර්මය හා විපාකය පිළිබඳව නිවැරදි මතයක් දැරීම, අනිත්ය, දුක්ඛ, අනත්ත යන ත්රිලක්ෂණය අවබෝධ කර ගැනීමයි. යහපත් දැකීමෙන් තොරව, වැරදි මතධාරීන්ට හා මිත්යා දෘෂ්ටීන්ට හසු වී දුකට පත් වීමට ඉඩ ඇත. එබැවින්, යහපත් දැකීම යනු අටමඟුල් මඟෙහි පළමු සහ වඩාත්ම වැදගත් පියවරයි.
3. සම්මා සංකප්ප – යහපත් කල්පනාව
සම්මා සංකප්ප යනු යහපත් කල්පනාවයි. එය සිතුවිලි, අභිලාෂයන් සහ අරමුණු යහපත් හා ධනාත්මක දිශාවකට යොමු කිරීමයි. මෙයින් අදහස් කරන්නේ කාමච්ඡන්දය (ආශාව), ව්යාපාදය (වෛරය) සහ හිංසා (හිංසාව) යන අයහපත් කල්පනාවන්ගෙන් මිදී, නික්කම (ගිහි ජීවිතයෙන් බැහැරවීම), අව්යාපාදය (වෛරයෙන් මිදීම) සහ අහිංසා (අහිංසාව) යන යහපත් කල්පනාවන් වර්ධනය කර ගැනීමයි. යහපත් කල්පනාවන් මගින් අපගේ ක්රියාවන් සහ වචන යහපත් අතට හැරවීමට උපකාරී වේ.
4. සම්මා වාචා – යහපත් කීම
සම්මා වාචා යනු යහපත් කීමයි. එය වචන භාවිතයේදී සත්යවාදී, මිත්රශීලී, ප්රියමනාප සහ ප්රයෝජනවත් වීමයි. මෙයින් අදහස් කරන්නේ මුසාවාදය (අසත්ය කීම), පරුෂවාදය (කඨෝර කීම), පිසුණාවාදය (කේලාම් කීම) සහ සම්ඵප්රලාපය (අර්ථ විරහිත කතා) යන අයහපත් කීම්වලින් වැළකී, සත්යය (සත්යය), මිත්රවාදය ( මිත්රශීලී කීම), සුහදවාදය (කරුණාවන්ත කීම) සහ ධර්ම කථාව (ධර්මය පිළිබඳ කතා) යන යහපත් කීම්වල යෙදීමයි. යහපත් කීම මගින් අන් අය සමඟ සබඳතා නന്നാ කර ගැනීමටත්, ගැටුම් වළක්වා ගැනීමටත් හැකිය.
5. සම්මා කම්මන්ත – යහපත් ක්රියාව
සම්මා කම්මන්ත යනු යහපත් ක්රියාවයි. එය ශාරීරික ක්රියාවන්හිදී සදාචාරාත්මක හා ධර්මිෂ්ඨ වීමයි. මෙයින් අදහස් කරන්නේ පාණාතිපාත (පණික් ඝාතනය), අදින්නාදාන (නොදුන් දෙයක් ගැනීම) සහ කාමේසු මිච්ඡාචාර (කාම මිථ්යාචාරය) යන අයහපත් ක්රියාවන්ගෙන් වැළකී, පාණාතිපාතයෙන් වැළකීම (පණික් ඝාතනයෙන් වැළකීම), අදින්නාදානයෙන් වැළකීම (නොදුන් දෙයක් නොගැනීම) සහ කාමේසු මිච්ඡාචාරයෙන් වැළකීම (කාම මිථ්යාචාරයෙන් වැළකීම) යන යහපත් ක්රියාවන්හි යෙදීමයි. යහපත් ක්රියාවන් මගින් සමාජයට යහපතක් සිදු වන අතර, තමන්ටත් අනුන්ටත් සතුටක් ලැබේ.
6. සම්මා ආජීව – යහපත් ජීවනෝපාය
සම්මා ආජීව යනු යහපත් ජීවනෝපායයි. එය ධර්මිෂ්ඨ හා සදාචාරාත්මක ආකාරයෙන් ජීවත් වීමයි. මෙයින් අදහස් කරන්නේ අන් අයට හානියක් වන හෝ අකටයුතුකම් සිදු වන රැකියා හෝ ව්යාපාරවලින් වැළකී, ධර්මයට අනුකූලව, අන් අයට සේවය කරන, සාධාරණ හා අවංක ආකාරයෙන් ජීවත් වීමයි. උදාහරණයක් ලෙස, ආයුධ වෙළඳාම, සත්ව ඝාතනය, විෂ ඖෂධ වෙළඳාම, මත්ද්රව්ය වෙළඳාම වැනි රැකියා වලින් වැළකීම යහපත් ජීවනෝපායට අයත් වේ.
7. සම්මා වයාම – යහපත් වීර්යය
සම්මා වයාම යනු යහපත් වීර්යයයි. එය යහපත් ගුණධර්ම වර්ධනය කර ගැනීමටත්, අයහපත් ගුණධර්ම දුරු කර ගැනීමටත් අඛණ්ඩව, නොපසුබටව උත්සාහ කිරීමයි. මෙයින් අදහස් කරන්නේ අනුත්පන්න වූ අයහපත් දේ ඇති නොවීම පිණිස සිහියෙන් යුතුව පියවර ගැනීම, උපන් අයහපත් දේ දුරු කර ගැනීම, අනුත්පන්න වූ යහපත් දේ ඇති වීම පිණිස සිහියෙන් යුතුව පියවර ගැනීම, සහ උපන් යහපත් දේ වර්ධනය කර ගැනීමයි. මෙම වීර්යය, අධ්යාත්මික දියුණුවට අත්යවශ්යය.
8. සම්මා සති – යහපත් සිහිය
සම්මා සති යනු යහපත් සිහියයි. එය වර්තමාන මොහොතේදී අවධානයෙන්, දැනුවත්ව සහ විචාරශීලීව සිටීමයි. මෙයින් අදහස් කරන්නේ ශරීරය, වේදනා, සිත සහ ධර්මයන් (පංච උපාදානස්කන්ධය) පිළිබඳව සිහියෙන් යුතුව සිටීමයි. සතර සතිපට්ඨාන භාවනාව මගින් මෙය වර්ධනය කරගත හැකිය. යහපත් සිහිය මගින් තණ්හාව, ද්වේශය සහ මානය වැනි මානසික අපද්රව්යයන්ගෙන් මිදීමට උපකාරී වේ.
9. සම්මා සමාධි – යහපත් සමාධිය
සම්මා සමාධි යනු යහපත් සමාධියයි. එය සිත එක් අරමුණක යොමු කිරීමෙන් ලැබෙන මානසික එකඟතාවය සහ ස්ථාවරත්වයයි. මෙයින් අදහස් කරන්නේ ධ්යාන භාවනාවන්හි යෙදීමෙන් සිතෙහි ඇති වන නොසන්සුන්කම්, කැළඹීම් සහ වික්ෂේපයන් දුරු කර, සිත එක් අරමුණක ස්ථාවර කර ගැනීමයි. යහපත් සමාධිය මගින් ප්රඥාව දියුණු කර ගැනීමටත්, සත්යය අවබෝධ කර ගැනීමටත් මග පෑදේ.
10. අටමඟුල් මඟ සහ ත්රෛශික්ෂාව (ශීලය, සමාධිය, ප්රඥාව)
අටමඟුල් මඟෙහි අංග අට, ත්රෛශික්ෂාව නම් වූ ශීලය, සමාධිය සහ ප්රඥාව යන ධර්ම ත්රිකයට බෙදා දැක්විය හැකිය.
- ශීලය (සදාචාරය): සම්මා වාචා, සම්මා කම්මන්ත, සම්මා ආජීව යන අංග තුන ශීලයට අයත් වේ. මේවා යහපත් කථාව, යහපත් ක්රියාව සහ යහපත් ජීවනෝපාය මගින් යහපත් හැසිරීමට මග පාදයි.
- සමාධිය (මානසික ඒකාග්රතාවය): සම්මා වයාම, සම්මා සති, සම්මා සමාධි යන අංග තුන සමාධියට අයත් වේ. මේවා යහපත් වීර්යය, යහපත් සිහිය සහ යහපත් සමාධිය මගින් සිතෙහි ඒකාග්රතාවය හා ස්ථාවරත්වය වර්ධනය කරයි.
- ප්රඥාව (විචාරශීලී බව): සම්මා දිට්ඨි සහ සම්මා සංකප්ප යන අංග දෙක ප්රඥාවට අයත් වේ. මේවා යහපත් දැකීම සහ යහපත් කල්පනාව මගින් ලෝකය හා ධර්මය පිළිබඳ නිවැරදි අවබෝධය ලබා ගැනීමට උපකාරී වේ.
මෙම ත්රෛශික්ෂාවන් එකිනෙකට අත්වැල් බැඳගෙන ක්රියා කරයි. ශීලය සමාධියටත්, සමාධිය ප්රඥාවටත්, ප්රඥාව විමුක්තියටත් මග පාදයි.
11. එදිනෙදා ජීවිතයේදී අටමඟුල් මඟ භාවිතය
අටමඟුල් මඟ යනු ඈත අතීතයේ පමණක් නොව, අදත් අපගේ එදිනෙදා ජීවිතයට ඉතා ප්රයෝජනවත් වන මාර්ගයකි. මෙම මාර්ගය අනුගමනය කිරීමෙන් අපට සතුටින්, සාමයෙන් සහ අර්ථවත් ජීවිතයක් ගත කළ හැකිය.
- යහපත් දැකීම: පුවත්පත්, සමාජ මාධ්ය හෝ වෙනත් තොරතුරු මූලාශ්ර වලින් තොරතුරු ලබා ගැනීමේදී විචාරශීලීව සිටීම, අසත්ය ප්රචාරයන්ගෙන් ඈත්වීම, සහ ගැටුම් ඇතිවන වාද-ප්රවාදවලට සම්බන්ධ නොවී සිටීම.
- යහපත් කල්පනාව: අන් අය ගැන ඊර්ෂ්යා නොකිරීම, වෛර නොකිරීම, සහ ඔවුන්ගේ දුක ගැන සතුටු නොවීම. ඊට අමතරව, අන් අයට උපකාර කිරීමට, ඔවුන්ගේ යහපත උදෙසා කටයුතු කිරීමට සහ කරුණාවෙන් හා මෛත්රියෙන් කටයුතු කිරීමට සිතීම.
- යහපත් කීම: අන් අය සමඟ කතා කරන විට, සත්යය කීම, මිත්රශීලීව කතා කිරීම, ප්රියමනාප ලෙස කතා කිරීම සහ ප්රයෝජනවත් දේ කතා කිරීම. අසත්ය, කඨෝර, කේලාම් හෝ අර්ථ විරහිත කතා වලින් වැළකීම.
- යහපත් ක්රියාව: අන් අයට හානි නොකිරීම, සොරකම් නොකිරීම, සහ අනාචාරයේ නොයෙදීම. ඊට අමතරව, අන් අයට උපකාර කිරීම, දීමනා දීම සහ යහපත් ක්රියාවන්හි යෙදීම.
- යහපත් ජීවනෝපාය: අන් අයට හානි වන හෝ අසාධාරණ රැකියාවලින් වැළකීම. ධර්මිෂ්ඨ, අවංක සහ සාධාරණ ආකාරයෙන් ජීවත් වීම.
- යහපත් වීර්යය: නිතරම යහපත් ගුණධර්ම වර්ධනය කර ගැනීමටත්, අයහපත් ගුණධර්ම දුරු කර ගැනීමටත් උත්සාහ කිරීම. අභියෝගවලට මුහුණ දෙන විට අධෛර්යමත් නොවී, නොපසුබටව කටයුතු කිරීම.
- යහපත් සිහිය: දෛනික කටයුතු වලදී, ආහාර ගැනීමේදී, ඇවිදීමේදී, කතා කිරීමේදී, සිතීමේදී අවධානයෙන් සිටීම. තමන්ගේ හැඟීම්, සිතුවිලි සහ ක්රියාවන් පිළිබඳව දැනුවත්ව සිටීම.
- යහපත් සමාධිය: දිනපතා යම් කාලයක් භාවනා කිරීම. විනාඩි 5-10 ක කෙටි භාවනාවක් වුවද සිතෙහි සන්සුන් බවක් ඇති කිරීමට උපකාරී වේ.
අටමඟුල් මඟ යනු හුදු න්යායක් නොවේ. එය අපගේ ජීවිතයේ සෑම අංශයකටම අදාළ වන ප්රායෝගික මාවතකි. මෙම මාර්ගය අනුගමනය කිරීමෙන් අපට සැබෑ සතුට, සාමය සහ අවසානයේ නිවන සාක්ෂාත් කරගත හැකිය.